Phát triển chợ truyền thống trong thời đại mới: Cơ hội chuyển mình theo hướng hiện đại, văn minh và bền vững

Chợ truyền thống từ lâu đã là một phần quen thuộc trong đời sống kinh tế, văn hóa của người Việt. Không chỉ là nơi mua bán hàng hóa, mỗi khu chợ còn gắn với sinh hoạt của cộng đồng, với những con người và câu chuyện đã được hình thành qua nhiều thế hệ.

Trong quá trình phát triển của nền kinh tế, sự xuất hiện ngày càng nhiều của siêu thị, trung tâm thương mại và các nền tảng thương mại điện tử đã làm thay đổi đáng kể thói quen mua sắm của người tiêu dùng. Điều đó đặt ra một câu hỏi không mới nhưng ngày càng trở nên rõ ràng: Chợ truyền thống sẽ phát triển như thế nào để thích ứng với những thay đổi của thời đại?

Không chỉ là câu chuyện giữ hay bỏ

Thực tế cho thấy, chợ truyền thống vẫn giữ một vị trí quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa và đời sống kinh tế - xã hội. Những khu chợ lâu đời còn mang trong mình những giá trị mà các mô hình bán lẻ hiện đại khó có thể thay thế hoàn toàn: sự gần gũi, tính cộng đồng, nét văn hóa đặc trưng và mối quan hệ được hình thành giữa người bán với người mua.

Tuy nhiên, giữ lại những giá trị truyền thống không có nghĩa là mọi hoạt động trong chợ phải đứng yên.

Người tiêu dùng hôm nay quan tâm nhiều hơn đến chất lượng hàng hóa, nguồn gốc sản phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm, phương thức thanh toán, môi trường mua sắm và chất lượng phục vụ. Du khách, đặc biệt là du khách quốc tế, cũng có những yêu cầu ngày càng cao đối với một điểm đến mua sắm và trải nghiệm văn hóa.

Vì vậy, câu chuyện của chợ truyền thống trong giai đoạn mới không nên được nhìn nhận đơn giản là “giữ chợ” hay “thay chợ”, mà là làm thế nào để chợ có thể đổi mới nhưng vẫn giữ được bản sắc vốn có.

Định hướng mới cho hệ thống chợ

Ngày 5/6/2024, Chính phủ ban hành Nghị định số 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ, tạo hành lang pháp lý cho việc đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác chợ.

Trong năm 2026, Bộ Công Thương tiếp tục xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 60/2024/NĐ-CP. Dự thảo hướng đến việc hoàn thiện chính sách phát triển và quản lý chợ, đồng thời đặt vấn đề phát triển hệ thống chợ theo hướng hiện đại, bền vững, thích ứng với chuyển đổi số, tiêu dùng xanh và những thay đổi của thị trường.

Đây là một định hướng đáng chú ý.

Bởi trong bối cảnh mới, một khu chợ không chỉ cần bảo đảm hoạt động mua bán thông suốt mà còn phải quan tâm đến nhiều yếu tố khác như cơ sở vật chất, môi trường, an toàn, văn minh thương mại, ứng dụng công nghệ và trải nghiệm của người dân, du khách.

Chuyển đổi số cũng đang trở thành một trong những định hướng quan trọng của ngành Công Thương giai đoạn 2026 - 2030. Bộ Công Thương xác định việc đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu và ứng dụng công nghệ là một trong những giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Chợ Bến Thành và yêu cầu đổi mới

Đối với Chợ Bến Thành, câu chuyện này càng có ý nghĩa đặc biệt.

Là một trong những biểu tượng quen thuộc của Thành phố Hồ Chí Minh, Chợ Bến Thành không chỉ phục vụ nhu cầu mua sắm của người dân mà còn là điểm đến được nhiều du khách trong và ngoài nước lựa chọn khi khám phá Thành phố.

Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Chợ Bến Thành không chỉ là duy trì hoạt động kinh doanh ổn định mà còn là từng bước nâng cao chất lượng phục vụ, xây dựng môi trường mua sắm văn minh, an toàn và thân thiện.

Một khu chợ hiện đại không nhất thiết phải trở thành một trung tâm thương mại.

Chợ vẫn có thể giữ những gian hàng quen thuộc, những ngành hàng truyền thống, cách giao tiếp gần gũi giữa người bán và người mua; nhưng đồng thời có thể từng bước ứng dụng công nghệ, đa dạng phương thức thanh toán, tăng cường thông tin cho du khách, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, chú trọng an toàn phòng cháy chữa cháy và xây dựng hình ảnh người tiểu thương văn minh, thân thiện.

Đó chính là cách để những giá trị cũ có thể tiếp tục tồn tại trong một môi trường mới.

Người tiểu thương là một phần của quá trình thay đổi

Trong bất kỳ sự thay đổi nào của chợ, người tiểu thương luôn giữ vai trò quan trọng.

Một chính sách tốt hay một mô hình quản lý tốt chỉ có thể phát huy hiệu quả khi nhận được sự đồng hành của những người trực tiếp kinh doanh tại chợ.

Chuyển đổi số, thanh toán không tiền mặt, nâng cao chất lượng phục vụ, giữ gìn vệ sinh, bảo đảm an toàn, niêm yết giá và xây dựng hình ảnh thân thiện với du khách... suy cho cùng đều bắt đầu từ những việc rất cụ thể trong hoạt động hằng ngày.

Vì vậy, phát triển chợ cũng là quá trình cùng nhau thay đổi: cơ quan quản lý đổi mới phương thức quản lý, người tiểu thương đổi mới cách phục vụ, còn người mua và du khách cùng tham gia xây dựng môi trường thương mại văn minh.

Hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc

Một trong những thách thức lớn nhất đối với chợ truyền thống là tìm được sự cân bằng giữa hiện đại và bản sắc.

Nếu chỉ chú trọng hiện đại hóa mà bỏ qua những giá trị vốn có, chợ có thể trở nên giống nhiều mô hình bán lẻ khác.

Ngược lại, nếu chỉ giữ nguyên cách làm cũ mà không thích ứng với nhu cầu mới, chợ sẽ ngày càng khó cạnh tranh và khó đáp ứng kỳ vọng của người tiêu dùng.

Với Chợ Bến Thành, bản sắc chính là một giá trị cần được gìn giữ. Nhưng bản sắc ấy không chỉ nằm ở kiến trúc hay lịch sử. Đó còn là không khí mua bán, là những ngành hàng đặc trưng, là người tiểu thương, là sự đa dạng văn hóa và là trải nghiệm mà mỗi người có được khi bước vào chợ.

Giữ gìn những điều đó, đồng thời từng bước nâng cao chất lượng hoạt động, chính là hướng đi phù hợp để Chợ Bến Thành tiếp tục phát huy giá trị của mình trong đời sống kinh tế, văn hóa và du lịch của Thành phố.

Từ một khu chợ đến một điểm đến của Thành phố

TP.HCM đang đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế - dịch vụ.

Trong dòng chảy đó, chợ truyền thống cũng có cơ hội để tìm cho mình một vị trí mới.

Không chỉ là nơi mua bán hàng hóa, chợ có thể trở thành một không gian thương mại gắn với văn hóa, lịch sử và du lịch; nơi người dân tìm thấy những sản phẩm quen thuộc, còn du khách có thể cảm nhận một phần đời sống của thành phố thông qua những trải nghiệm rất đời thường.

Với Chợ Bến Thành, quá trình này càng có nhiều ý nghĩa.

Đổi mới để phục vụ tốt hơn, hiện đại để thuận tiện hơn và phát triển nhưng vẫn giữ được những giá trị làm nên bản sắc của Chợ Bến Thành – đó có thể xem là một trong những hướng đi quan trọng để chợ truyền thống tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.